Wanneer is het herfst? Data, uitleg en tijdswijziging

Plak het in je agenda: de herfst staat voor de deur, maar wanneer hij precies begint hangt af van of je naar de kalender kijkt of naar de stand van de zon. Er zijn twee antwoorden – de meteorologische herfst op 1 september en de astronomische herfst op 22 of 23 september – en hier lees je welke datum in 2026 voor jou telt.

Astronomische herfst: 22 of 23 september ·
Meteorologische herfst: 1 september ·
Einde herfst: 21 december ·
Klok achteruit: Laatste zondag oktober ·
Duur herfst: Ongeveer 93 dagen

Vijf feiten op een rij: de data en aantallen die je nodig hebt om de herfst in 2026 te plannen.

Welke datum is officieel herfst?

Astronomische herfst: 22 of 23 september

• De astronomische herfst begint op het moment van de herfst-equinox. Dat is de dag waarop de zon de hemelevenaar zuidwaarts passeert, waardoor dag en nacht ongeveer even lang zijn (KNMI).
• In 2026 valt de equinox op 23 september, om 02:05 uur Nederlandse tijd (Datum.nl (weer- en kalendersite)).
• Omdat de equinox niet ieder jaar op exact dezelfde datum valt, is de astronomische herfst meestal 22 of 23 september (KNMI).

Deze definitie is nauwkeurig maar jaarlijks iets anders – lastig voor wie de agenda al in januari wil vullen.

Meteorologische herfst: 1 september

• Meteorologen gebruiken vaste seizoenen van hele kalendermaanden om klimaat- en weergegevens beter te kunnen vergelijken (KNMI).
• De meteorologische herfst loopt van 1 september tot en met 30 november en telt exact 91 dagen in 2026 (Datum.nl).
• Het KNMI gebruikt deze indeling voor alle weerberichten en klimaatstatistieken (KNMI).

Voor praktische doeleinden – denk aan het instellen van de verwarming of het plannen van de herfstvakantie – is de meteorologische herfst het handigst.

Officiële definitie van het KNMI

• Het KNMI hanteert de meteorologische indeling als officiële standaard voor seizoenen in weer- en klimaatdata (KNMI).
• Astronomische data worden wel gepubliceerd, maar zijn vooral van belang voor sterrenkunde en kalenderpuristen (KNMI).

De implicatie: als je het KNMI vraagt wanneer de herfst begint, is het antwoord altijd 1 september, ongeacht de stand van de zon.

De keuze is daarmee vooral praktisch: het KNMI kiest voor vaste maanden, de sterrenkunde voor het zonnejaar.

Wat zijn de 4 seizoenen met de datums?

Zowel meteorologisch als astronomisch hebben de seizoenen vaste structuren. De meteorologische indeling is het eenvoudigst.

KNMI en National Geographic Nederland bevestigen deze data. Let op: de astronomische grenzen verschuiven elk jaar licht, waardoor ze niet op een vaste kalenderdatum vallen.

Wat dit betekent: als je een seizoen op een vaste dag wilt laten beginnen, kies dan de meteorologische indeling. Wil je het exacte astronomische moment, dan is dat elk jaar net iets anders. Wie daglicht en donker maand voor maand wil volgen, leest ook wanneer wordt het donker.

Wanneer wordt 3 uur 2 uur?

Klok achteruit in de herfst

• In de herfst gaat de klok een uur achteruit, van 3.00 naar 2.00 uur (wintertijd). Dit gebeurt altijd op de laatste zondag van oktober (Rijksoverheid).
• In 2026 is dat op 26 oktober. Om 3.00 uur ’s nachts springt de klok terug naar 2.00 uur (Rijksoverheid).

Datum voor 2026

• 26 oktober 2026 is de officiële datum voor de overgang naar wintertijd in Nederland (Rijksoverheid).
• Deze datum is vastgelegd in de EU-richtlijn voor de zomertijd (EU-richtlijn 2000/84/EC).

Waarom verzetten we de klok?

• Oorspronkelijk ingevoerd om energie te besparen tijdens de oorlog, later voortgezet om meer daglicht te benutten in de avonduren (Rijksoverheid).
• In Nederland geldt de zomertijd sinds 1977 en sinds 1996 is de EU-wijziging geharmoniseerd (Rijksoverheid).

Het patroon: elke herfst een uurtje extra slaap, maar ook eerder donker aan het einde van de middag.

De consequentie: wie in de herfst de klok verzet, wint een uur slaap maar verliest daglicht aan het einde van de middag.

Wat is gezonder, zomer- of wintertijd?

Effect op slaap

• Winterse tijd (standaardtijd) sluit beter aan bij het natuurlijke daglichtritme, waardoor de biologische klok minder verstoord raakt (National Geographic Nederland).
• Zomertijd kan leiden tot slaaptekort en een verhoogd risico op hart- en vaatproblemen in de dagen na de overgang, volgens verschillende slaaponderzoeken (National Geographic Nederland).

Effect op stemming

• Meer daglicht in de avond kan de stemming verbeteren, maar de abrupte overgang zorgt bij sommige mensen voor prikkelbaarheid (National Geographic Nederland).
• Langere donkere ochtenden in de wintertijd kunnen bijdragen aan winterdepressie (SAD), hoewel de effecten per individu verschillen (National Geographic Nederland).

Wetenschappelijke inzichten

• Er is geen definitieve consensus. Uit onderzoek van de National Geographic blijkt dat de standaardtijd (wintertijd) beter is voor de gezondheid, maar individuele effecten variëren.
• De Europese Academie voor Slaapgeneeskunde adviseert zelfs om de zomertijd af te schaffen en permanent wintertijd in te voeren.

De handel: wintertijd lijkt beter voor het ritme, maar betekent kortere avonden in het donker. De keuze is persoonlijk.

Gaat Nederland de zomertijd afschaffen?

Huidige stand van zaken

• Nederland heeft nog geen besluit genomen om de zomertijd af te schaffen. Het kabinet wacht op Europese eenheid (Rijksoverheid).

Europese discussie

• De Europese Commissie stelde in 2018 voor om de wisseling af te schaffen, maar lidstaten zijn het oneens over de definitieve tijd (zomer- of wintertijd).
• Zonder consensus blijft de huidige regeling van kracht.

Toekomstige wijzigingen

• Er is nog geen vaste datum voor een eventuele afschaffing. De verandering is voorlopig in de ijskast gezet (Europese Commissie).

De consequentie: voorlopig blijf je twee keer per jaar de klok verzetten, tenzij de EU alsnog tot een akkoord komt.

Zolang de EU-lidstaten geen consensus bereiken, blijft de klokverzetting voor Nederlanders de standaard.

Vergelijking: astronomische vs. meteorologische herfst

Twee definities, één herfst. Drie verschillen op een rij.

KNMI en National Geographic Nederland zijn de primaire bronnen. De handel: kies astronomisch voor de exacte wetenschap, meteorologisch voor het dagelijks gebruik. Voor actuele buienverwachtingen is Buienradar 3 uur vooruit een handig hulpmiddel.

Wie kiest, weegt gemak tegen exactheid af – geen van beide definities is fout.

Tijdlijn herfst 2026

• 1 september 2026: Meteorologische herfst begint (KNMI)
• 23 september 2026: Astronomische herfst begint (herfst-equinox, 02:05 uur) (National Geographic Nederland)
• 26 oktober 2026: Klok achteruit (wintertijd) (Rijksoverheid)
• 21 december 2026: Winterzonnewende, einde herfst (National Geographic Nederland)

Bronnen: National Geographic Nederland voor equinoxdatum, Rijksoverheid voor klokverzetting.

Wie deze vier data onthoudt, heeft de hele herfst gepland.

Zeker en onzeker

Bevestigde feiten

• Meteorologische herfst begint elk jaar op 1 september (KNMI)
• Astronomische herfst begint tussen 22 en 23 september (KNMI)
• De klok gaat achteruit op de laatste zondag van oktober (Rijksoverheid)

Wat onduidelijk is

• Exacte datum van herfst-equinox voor verre jaren (bv 2027) is nog niet officieel bevestigd
• Of Nederland de zomertijd afschaft is onzeker (Rijksoverheid)
• Gezondheidseffecten van tijdswijziging zijn niet eenduidig bewezen (National Geographic)

Het patroon: feiten zijn bevestigd, maar de politieke en medische vragen blijven open.

Citaten

De meteorologische herfst begint op 1 september, de astronomische herfst op 22 of 23 september.

KNMI (het Nederlandse weersinstituut)

De herfst kent twee definities: astronomisch en meteorologisch.

National Geographic Nederland (wetenschappelijk tijdschrift)

Nederland heeft nog geen besluit genomen over afschaffing zomertijd.

Rijksoverheid (Nederlandse overheid)

De herfst is meer dan een seizoen: het is een keuze tussen twee definities. Voor de meteoroloog begint het op 1 september, voor de astronoom op 23 september. De klokverzetting op 26 oktober vormt de derde mijlpaal. Wie de herfst wil plannen, kan het beste de meteorologische indeling aanhouden – die is voorspelbaar en praktisch. Voor wie het exacte moment van de equinox wil vieren, is 23 september 2026 om 02:05 uur het vertrekpunt. Wie beide data in de agenda zet, ontvangt de herfst in ieder geval volledig, ongeacht wat de EU met de zomertijd besluit.

Veelgestelde vragen